Tüm yalanların en tehlikelisi hafifçe çarpıtılmış bir gerçektir.
Georg Christoph Lichtenberg, Alman bir fizikçi, hiciv yazarı ve İngiliz meraklısıydı. Bilim insanı olarak, Almanya'da açıkça deneysel fiziğe adanmış bir profesörlüğü ilk kez elinde tutan kişiydi. Kendisinin Sudelbücher olarak adlandırdığı, İngilizce "scrapbooks" muhasebe terimi üzerine modellenmiş ve şu anda Lichtenberg figürleri olarak adlandırılan ağaç benzeri elektrik deşarj desenlerinin keşfi için ölümünden sonra yayınlanan defterleriyle hatırlanır.
Hayatı
Georg Christoph Lichtenberg, Darmstadt yakınlarındaki Ober-Ramstadt'ta, Hesse-Darmstadt Landgravlığında, 17 çocuğun en küçüğü olarak doğdu. Babası Johann Conrad Lichtenberg, kilise hiyerarşisinin kademelerinde yükselen ve sonunda Darmstadt'ın superintendanı olan bir papazı. O zamanlar bir din adamı için alışılmadık bir şekilde, adil miktarda bilimsel bilgiye sahip görünmektedir. Lichtenberg, 10 yaşına kadar ebeveynlerinin evinde eğitim gördü, ardından Darmstadt'taki Lateinschule'ye katıldı. Zekası çok erken yaşta ortaya çıktı. Matematik öğrenmek istiyordu ancak ailesi dersler için ödeme yapamıyordu. 1762 yılında, annesi Ludwig VIII, Hesse-Darmstadt Landgrave'ine başvurdu ve bu, yeterli fon sağladı. 1763'te Lichtenberg, Göttingen Üniversitesi'ne girdi.
1769'da fizik olağanüstü profesörü oldu ve altı yıl sonra sıradan profesör oldu. Ölümüne kadar bu görevde kaldı. Öğrencileri tarafından davet edilerek, Paskalya'dan 1770 yazının başına ve Ağustos 1774'ten Aralık 1775'e kadar iki kez İngiltere'yi ziyaret etti; burada III. George ve Kraliçe Charlotte tarafından samimi bir şekilde karşılandı. Kraliyet gözlemevini Richmond'da gezdiği sırada, kral ona felsefe profesörü olmasını önerdi. Ayrıca Cook'un seyahatlerine katılanlarla da karşılaştı. Büyük Britanya onu etkiledi ve daha sonra iyi bilinir bir İngiliz meraklısı haline geldi.
Derslerinde cihazlarla deneyler yapan ilk bilim insanlarından biri olan Lichtenberg, çağdaş Avrupa entelektüel çevrelerinde popüler ve saygı duyulan bir figürdü. Goethe ve Kant da dahil olmak üzere, o dönemin çoğu büyük figürüyle ilişkiler kurdu. 1784'te Alessandro Volta, onu ve deneylerini görmek için özellikle Göttingen'i ziyaret etti. Matematikçi Karl Friedrich Gauss onun derslerine katıldı. 1793'te Kraliyet Derneği'nin üyesi seçildi.
Lichtenberg erteleme eğilimindeydi. İlk hidrojen balonunu başlatmayı başaramadı. Fielding'in Tom Jones'u tarzında bir roman yazmayı her zaman rüya gördü ancak birkaç sayfadan fazlasını asla bitirmedi. Benjamin Franklin'in yıldırım çubuğunu Almanya'ya tanıtan ilk kişilerden biri oldu; evinin ve bahçe kulübelerinin içine bu cihazları kurdu.
Lichtenberg, çocukluğunda bir düşüş nedeniyle omurga deformasyonu yaşayarak kamburlaştı. Bu, 18. yüzyıl standartlarına göre bile alışılmadık derecede kısa boylu olmasını sağladı. Zamanla bu deformasyon kötüleşti ve sonunda nefes almasını etkiledi.
Kişisel hayatı
Lichtenberg'in birçok romantik ilişkisi oldu. Çoğu kadın fakir ailelerdendi. 1777'de, 13 yaşında olan ve 1780'den sonra profesörle birlikte yaşayan Maria Stechard'ı tanıştı. O 1782'de öldü. İlişkileri, Gert Hofmann tarafından bir romana dönüştürüldü; oğlu Michael Hofmann tarafından İngilizceye "Lichtenberg and the Little Flower Girl" başlığıyla çevrildi.
1783'te, bir yıl sonra, Lichtenberg Margarethe Kellner 1768–1848'i tanıştı. 1789'da onunla evlendi; yakında ölecekse diye ona emekli maaşı vermek için. Altı çocuğu oldu ve o, onu 49 yıl kadar yaşama devam etti.
1799'da Lichtenberg, Göttingen'de kısa bir hastalıktan sonra 56 yaşında öldü.
Defter defteri
Almanca "scrapbooks" Sudelbücher, Lichtenberg'in öğrenci günlerinden ölümüne kadar tuttuğu defterlerdir. Her bir cilt, A ile başlayan (1765'ten itibaren) L'ye kadar (1799'da Lichtenberg'in ölümünde kesildi) alfabe harfiyle seçildi.
Bu defterler ilk olarak adamın ölümünden sonra dünyaya tanındı; Lichtenbergs Vermischte Schriften'in birinci ve ikinci baskıları 1800–06 ve 1844–53 yılları arasında oğulları ve kardeşleri tarafından yayınlandı. İlk yayınlardan sonra, ancak G ve H defterleri ve çoğunlukla K defterinin geri kalanı yok edildi veya kayboldu. Eksik olan parçaların hassas malzemeleri içerdiğine inanılmaktadır. Kalan defterlerin el yazmaları Göttingen Üniversitesi'nde muhafaza edilmektedir.
Defterler, Lichtenberg'i vuran pasajların alıntılarını, okunması gereken kitapların başlıklarını, otobiyografik taslakları ve 17. yüzyılın Fransız moralistleri tarzında insan doğası hakkında keskin gözlemler içeren kısa veya uzun düşünceleri içerir. Bu düşünceler, onu Batı entelektüel tarihinde en iyi aforistlerden biri olarak ölümünden sonraki şöhretini kazanmasına yardımcı oldu. Bazı bilim insanları Lichtenberg'in dağınık düşünce sistemini damıtmaya çalıştılar, ancak o profesyonel bir filozof değildi ve tutarlı bir felsefe sunmak veya tasarlamak zorunda değildi.
Defter defterleri, eleştirel ve analitik bir düşünce şeklini ve fizikte deneysel delile vurgu yaparken ortaya koymaktadır; bunun sayesinde modern bilimsel metodolojinin erken kurucularından ve savunucularından biri haline geldi.
Doğanın araştırılması sırasında ne kadar çok deneyim ve deney birikirse, teorileri o kadar yavaşlayıcı hale gelir. Bunları hemen terk etmemek her zaman iyidir. Her hipotez, iyi olduğu sürece en azından tüm fenomenleri kendi zamanına kadar duly özetleme ve tutma amacına hizmet eder. Çelişkili deneyimi ayrı olarak yatırmalı, yeni bir teori inşa etmek için gerekli çabaları haklı çıkarmaya yeterince birikene kadar. (Lichtenberg: scrapbook JII/1602)
Ateist olan Lichtenberg, "Beni ateist yapmamı bin kere Tanrı'ya teşekkür ederim" diyerek dini hiciv yaptı.
Arthur Schopenhauer, Lichtenberg'i defterlerine yazdıkları için çok hayranlık etti. Onu "kendi öğretileri için düşünen" ve "her iki anlamda da gerçek 'kendileri için düşünen' olanlardan biri" olarak adlandırdı. Lichtenberg'in defterlerinin diğer hayranlıkları Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud ve Ludwig Wittgenstein'ı içerir.
Sigmund Freud, Albert Einstein'a gönderdiği "Neden Savaş?" mektubunda, insan karmaşık güdülerinin kombinasyonu hakkında bir tartışmada Lichtenberg'in bir "Motivasyon Pusulası" icat etmesinden söz etmiş ve onu şöyle alıntıladı: "Herhangi bir şey yapmamıza yol açan motiveler, otuz iki rüzgâr gibi düzenlenebilir ve aynı düzende adlar verilebilir: örneğin, 'yemek-yemek-şöhret' veya 'şöhret-şöhret-yemek'."
Lichtenberg, Almanya dışında pek çok kişi tarafından okunmaz. Leo Tolstoy, Lichtenberg'in yazılarını yüksek saygıyla tuttu; "günümüzün Almanlarının bu yazarı neden bu kadar ihmal ettikleri" konusundaki şaşkınlığını ifade etti. Çinli bilgin ve espritüel Qian Zhongshu, Atık kitaplarını eserlerinde birkaç kez alıntılar.
Diğer çalışmalar
Hiciv yazarı olarak Lichtenberg, 18. yüzyılın Alman yazarları arasında yüksek bir sıra alır. Keskin zekâsı, İsviçreli fizyognomist Johann Kaspar Lavater gibi iyi bilinen çağdaşlarıyla birçok tartışmaya sebep oldu; Lavater'in fizyognomi bilimini aşağıladı ve Johann Heinrich Voss'u da, Antik Yunan Schöpse'nin Pronunciation'ı hakkındaki görüşleri, güçlü bir satir, Über die Pronunciation der Schöpse des alten Griechenlandes, ortaya çıkardı. Laurence Sterne'nin, Tristram Shandy romanında din adamlarının taassupları hakkındaki zekâsı için, Lichtenberg onu scandalum ecclesiae, Kilise için bir skandal olarak mahkum etti.
1777'de Lichtenberg, Jacob Philadelphia'nın bilimi açık şekilde yanlış temsil etmesine karşı çıktı. Onu bir fizikçi değil, bir sihirbaz olarak gördü ve Philadelphia'nın Göttingen'de sergisini gerçekleştirmesini engellemeyi amaçlayan hiciv bir poster oluşturdu. "Lichtenberg's Avertissement" olarak adlandırılan plakatı, gerçekleştirilecek abartılı ve mucizevi hilelerini tanımladı. Sonuç olarak, Philadelphia şehirden bir performans olmadan ayrıldı.
İngiltere'yi ziyaretine dayanarak, David Garrick'in oyunculuğunun hayranlık uyandıran tanımlamalarıyla olan Briefe aus England, yaşamı boyunca yayınlanan yazıları arasında en çekici olanıdır.
1778'den itibaren Lichtenberg, Göttinger Taschen Calender'i yayınladı ve 1780–1782'de J. G. A. Forster ile editörlüğünü yaptığı Göttingisches Magazin der Wissenschaften und Literatur'a katkıda bulundu. Göttinger Taschen Calender, her günkü kullanım için olağan bir Takvim olmasının yanı sıra, sadece doğal fenomenler ve bugün popüler bilim olarak adlandırılacak yeni bilimsel keşifler hakkında kısa yazılar içermekle kalmadı, aynı zamanda charlatanlığa ve batıl inanca karşı çıktığı yazıları da içerdi. Ayrıca "Sturm und Drang" yazarlarına yönelik saldırılar da içeriyordu. Aydınlanma Çağı ruhunda, halkı mantık, zeka ve kendi duyularının gücünü kullanmaya eğitmek için çalışmıştır.
1784'te, 1777'de erken ölümü nedeniyle arkadaşı ve meslektaşı Johann Christian Erxleben'den Anfangsgründe der Naturlehre "Doğal Bilimlerin Temelleri" ders kitabının yayınını devraldı. 1794'e kadar üç baskı daha yayınlandı; bunlar yıllar boyunca, Almanca'da fizik için standart ders kitabı olarak kaldı.
1794'ten 1799'a kadar, William Hogarth'ın baskılarındaki satire ayrıntılarını tanımladığı Ausführliche Erklärung der Hogarthischen Kupferstiche'yi yayınladı.
Miras
Bir fizikçi olarak Lichtenberg, elektrik araştırmaları, dielektrikler üzerinde şimdi Lichtenberg figürleri olarak adlandırılan dallanma deşarj desenleri keşfi ile hatırlanır. 1777'de, indüksiyon yoluyla statik elektrik üretmek için büyük bir elektrof orus inşa etti. Yapılan en büyüklerinden biri, çapı 2 m ve 38 cm kıvılcımlar üretebiliyordu. Bununla, modern xerografi fotokopi makinesi teknolojisinin temel ilkesini keşfetti. Yüksek voltajlı bir noktayı yalıtkandan yakın boşaltarak, sabit toza garip, ağaç benzeri desenler kaydedebiliyordu. Bu Lichtenberg figürleri bugün fraktallara örnek olarak kabul edilmektedir. Ay'daki bir krater, onun onuruna Lichtenberg olarak adlandırılır. Yaşamı ve çalışmaları, Fransız romancı Pierre Senges'in Fragments de Lichtenberg 2008'inde kurgusallıkla sunulur; İngilizce çeviri, 2017.
Kanada ve ABD dışında dünya çapında kullanılan ISO 216 tarafından tanımlanan standart kağıt boyutu sistemini önermiştir; en yaygın olarak kullanılan boyut A4'tür.
Göttingen'de Lichtenberg'in 20. yüzyıl selefi Robert Wichard Pohl, deneyimin bilimsel bilgiyi anlatmanın gerekli bir parçası olduğu benzer bir araştırma programı kullandı ve katı hal fiziğinin kurucularından biriydi.
Seçilmiş bibliyografya
Yaşamı boyunca yayınlanan eserler
- Briefe aus England, 1776–78
- Über Physiognomik, wider die Physiognomen, 1778
- Göttingisches Magazin der Wissenschaften und Litteratur, 1780–85 ed. by Georg Christoph Lichtenberg and Georg Forster
- Über die Pronunciation der Schöpse des alten Griechenlandes, 1782
- Ausführliche Erklärung der Hogarthischen Kupferstiche, 1794–1799
Almanca'daki tam eserler
- Schriften und Briefe, 1968–72 4 vols., ed. by Wolfgang Promies
İngilizce çeviriler
- The Reflections of Lichtenberg, Swan Sonnenschein, 1908 selected and translated by Norman Alliston.
- Lichtenberg's Visits to England, as Described in his Letters and Diaries, Oxford, The Clarendon Press, 1938 trans. and ed., by Margaret L. Mare and W. H. Quarrell
- The Lichtenberg Reader, Beacon Press, 1959 trans. and ed. by Franz H. Mautner and Henry Hatfield
- The World of Hogarth. Lichtenberg's Commentaries on Hogarth's Engravings, Houghton Mifflin Company, 1966 trans. by Innes and Gustav Herdan
- Hogarth on High Life. The Marriage à la Mode Series, from Georg Christoph Lichtenberg's Commentaries, 1970 trans. and ed. by Arthur S. Wensinger and W. B. Coley
- Aphorisms, Penguin, 1990 trans. with an introduction and notes by R. J. Hollingdale, ISBN 0-14-044519-6, reprinted as The Waste Books, 2000, ISBN 978-0-940322-50-9
- Lichtenberg: Aphorisms & Letters, Johnathan Cape, 1969 trans. and ed. by Franz H. Mautner and Henry Hatfield, SBN 224-61286-7
- G.C. Lichtenberg: Philosophical Writings, trans. and ed. by Steven Tester, Albany: State University of New York Press, 2012.
